Wystawa stała

15 września 2020 r. rozpoczęła się przebudowa Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach.

Nową ekspozycję stałą w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności otwarto na 40. rocznicę pacyfikacji kopalni „Wujek”. Wystawa została udostępniona na trzech poziomach budynku, który w przeszłości był kopalnianym magazynem odzieżowym. Ekspozycja jest poświęcona przede wszystkim strajkowi w kopalni w grudniu 1981 r. oraz oporowi Polaków wobec systemu komunistycznego w latach 80. XX wieku.

Jednym z najważniejszych eksponatów prezentowanych na wystawie stałej jest czołg T-55, ponieważ tego typu czołgi brały udział w pacyfikacji strajku w kopalni „Wujek” – 16 grudnia 1981 r. Pojazd został użyczony Śląskiemu Centrum Wolności i Solidarności przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Żołnierze Batalionu Czołgów w Czarnem, z 2 Brygady Zmechanizowanej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Złocieńcu, przywrócili czołgowi wygląd z 1981 r. 

Siedziba Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności znajduje się w ponad stuletnim budynku, w którym niegdyś mieścił się magazyn odzieżowy kopalni „Wujek”. Potrzeba rozbudowy wynika przede wszystkim ze zbyt małej powierzchni muzeum.

Nowa ekspozycja jest skierowana przede wszystkim do młodych ludzi, a jej szeroki zakres nawiązuje do historii tego miejsca i ówczesnej sytuacji w kraju. Dotychczasowa ekspozycja zajmowała ok. 140 m² na parterze zabytkowego obiektu. To zdecydowanie za mało, by pokazać wszystkie eksponaty znajdujące się w zbiorach ŚCWiS. Obecnie wystawa znajduje się na trzech poziomach i zajmie w sumie powierzchnię ponad 1100 m². 

Wyeksponowana została także znajdująca się w budynku rampa, z której 16 grudnia 1981 r. pluton specjalny ZOMO oddał strzały w kierunku strajkujących górników. W części centralnej budynku zaprojektowano przeszklony wykusz ze świetlikiem, umożliwiający zwiedzającym wgląd na teren kopalni. Odtworzona została ceglana elewacja budynku.

Dawne Muzeum Izbę Pamięci Kopalni Wujek można zobaczyć na archiwalnym nagraniu zwiedzania online:

https://www.youtube.com/watch?v=f1vqFrm7QqY&feature=emb_logo

OPIS HISTORYCZNEJ WYSTAWY:

Muzeum Izba Pamięci Kopalni Wujek dokumentuje pacyfikację kopalni z 16 grudnia 1981 r. i jest hołdem złożonym zastrzelonym oraz rannym górnikom przez ich kolegów i polskie społeczeństwo.

Na ponad 200 metrach kwadratowych powierzchni w trzech pomieszczeniach przywołana została ponad studziesięcioletnia historia kopalni i górnictwa. Wejście do muzeum prowadzi przez zbudowany z pierścieni górniczej obudowy chodnik, na którego elementach rozmieszczone są tablice dwustronnego mocowania, opisujące historię kopalni od momentu jej powstania, czyli 1899 r. do czasów współczesnych.

Jeden z najważniejszych elementów ekspozycji to specjalnie wykonana makieta o wymiarach 420 cm x 230 cm, przedstawiająca w skali 1:100 teren objęty działaniem milicji i wojska.

Na makiecie znajdują się kopalniane budynki, wojskowe i milicyjne pojazdy, scenki z figurkami, przedstawiającymi górników wojsko, milicję. Na sztucznym śniegu odciśnięte są ślady opon i gąsienic, widać strajkowe flagi górnicze, barykady, a nawet strumień z armatek wodnych i opary gazów łzawiących.

Całość wiernie oddaje nie tylko układ obiektów, ale także najdrobniejsze szczegóły całej akcji, przekazane przez świadków wydarzeń. Naprzeciw makiety znajduje się inscenizacja starcia (z użyciem manekinów) górników i funkcjonariuszy ZOMO.

W Muzeum od początku roku szkolnego (wrzesień 2012) odbywa się cykl lekcji muzealnych pt. „Na nasze jutro musimy patrzeć przez nasze wczoraj”. Projekt skierowany jest do młodzieży szkół podstawowych, gimnazjów oraz szkół ponadpodstawowych, ale także i do pojedynczych zwiedzających.

Funkcjonujące obecnie Muzeum Izba Pamięci Kopalni Wujek ma jeden szczególny walor – jest prowadzona przez bezpośrednich uczestników wydarzeń16 grudnia 1981 roku na Kopalni Wujek.