🎧 Co wydarzyło się 16 grudnia 1981 roku w kopalni "Wujek"? Jak przebiegał strajk i jego pacyfikacja, która na zawsze zapisała się w historii Polski?

W nowym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski rozmawiają z dr. Dariuszem Węgrzynem o genezie strajku w KWK "Wujek", jego przebiegu oraz tragicznej w skutkach pacyfikacji, w efekcie której zginęło 9 górników. To rozmowa o pamięci, historii i znaczeniu wydarzeń z grudnia 1981 roku – także dziś, po 45 latach od tamtych dramatycznych wydarzeń.

Przypominamy, że trwa Rok 9 Górników z "Wujka", ustanowiony z okazji 45. rocznicy strajku i pacyfikacji kopalni "Wujek". To czas szczególnej pamięci o ofiarach i bohaterach walki o wolność.

▶️ Posłuchaj nowego odcinka podcastu ŚCWiS i wróć do jednej z najważniejszych historii stanu wojennego.

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności wracamy do codzienności kopalni "Wujek" widzianej z perspektywy miejsca, o którym mówi się rzadziej niż o pracy pod ziemią – zakładu przeróbczego.

Naszą gościnią jest Jolanta Chroszcz, była pracownica przeróbki KWK "Wujek", która opowiada o realiach pracy kobiet w kopalni, odpowiedzialności, jaką niosła ze sobą praca przy sortowaniu i przygotowaniu węgla, a także o atmosferze, relacjach międzyludzkich i codziennym życiu zakładu.

To opowieść o ciężkiej pracy, solidarności i ludziach, bez których kopalnia nie mogłaby funkcjonować. Wspomnienia Jolanty Chroszcz pokazują, że historia "Wujka" to nie tylko wydarzenia z grudnia 1981 roku, ale także tysiące zwykłych dni i niezwykłych ludzi, którzy to miejsce tworzyli.

Zapraszamy do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu ŚCWiS.

Jak wygląda historia pacyfikacji strajku w kopalni „Wujek” z perspektywy najbliższych jednej z ofiar?

W tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności rozmawiamy z Magdaleną Pelc, siostrą Zbigniewa Wilka – jednego z dziewięciu górników zamordowanych podczas pacyfikacji kopalni Wujek 16 grudnia 1981 roku. To wyjątkowe świadectwo pamięci o tragedii, która stała się jednym z najważniejszych momentów stanu wojennego w Polsce. Usłyszysz osobistą historię rodziny, wspomnienia o Zbigniewie Wilku oraz refleksję o tym, jak żyje się z taką stratą przez kolejne dekady.

Słuchając tego odcinka dowiesz się jaki był Zbigniew Wilk prywatnie, w jaki sposób jego rodzina dowiedziała się o jego śmierci oraz jak dziś pielęgnowana jest pamięć o ofiarach pacyfikacji strajku w kopalni „Wujek” w ich rodzinnych miejscowościach.

Warto słuchać!

Powieść wspomnieniowa Paula Habraschki "Sam zdecyduję o swojej śmierci" to jedyne tego typu świadectwo deportacji do robót przymusowych z Górnego Śląska do ZSRS w 1945 r. Jedyny literacki obrazem pobytu Górnoślązaka w sowieckim łagrze.

Autor, górnik pochodzący z Rozbarku (dziś to dzielnica Bytomia), został przez Sowietów wywieziony do pracy w kopalni w Donbasie. Na kartach książki pisze: "Chcę sam zdecydować o swojej śmierci. Nie zamierzam być jedną z bezwolnych ofiar, nie chcę skończyć w tym kraju. Nie zostanę tu dłużej, ucieknę jeszcze dziś. Nie mogę już patrzeć, jak niewinni ludzie umierają w strasznych męczarniach. Nawet jeśli miałbym oberwać po drodze kulą."

O życiu Paula Habraschki na Górnym Śląsku i na zesłaniu, o jego ucieczce z ZSRS oraz o pisarskim zacięciu mówi tłumacz tych wspomnień dr Sebastian Rosenbaum z katowickiego oddziału IPN w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim. Opowiada też o tym, jak odkrył tę książkę w antykwariacie w Lipsku i dlaczego postanowił przełożyć ją na polski.

Książkę opublikowało Śląskie Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka".

🔸Kim był Jerzy Ziętek?
🔸Dlaczego raz sympatyzował z Korfantym, potem z Piłsudskim, a wreszcie przystał do komunistów?
🔸Skąd wzięła się jego legenda jako powstańca śląskiego i uczestnika walk we wrześniu 1939?
🔸Za co lubili go ludzie i czy nie lubił go Zdzisław Grudzień?
🔸Czy sprawa "ołowianych dzieci" naprawdę mu zaszkodziła?
🔸Dlaczego poparł wprowadzenie stanu wojennego?
O faktach z życia i mitach wokół postaci Jerzego Ziętka opowiada dr Bogusław Tracz z IPN Katowice w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim. Warto posłuchać!

🎙️ Jaką rolę może odegrać sztuka w czasach zniewolenia? Czy obraz i wiersz mogą być formą sprzeciwu wobec systemu?
W najnowszym odcinku Podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności rozmawiamy z dr. Markiem Maksymczakiem, historykiem sztuki, o twórczości Leszka Sobockiego – jednego z najważniejszych przedstawicieli sztuki niezależnej w Polsce oraz współzałożyciela legendarnej grupy WPROST.
Punktem wyjścia do rozmowy jest wydany niedawno przez Śląskie Centrum Wolności i Solidarności tomik poezji "Stan wojenny. Wierszyki", zawierający niepublikowane dotąd wiersze Sobockiego z czasu stanu wojennego. Utwory te są osobistym protestem artysty, a zarazem ważnym świadectwem epoki – przywołują konkretne wydarzenia, miejsca i postacie, oddając atmosferę lat 80. i codzienne doświadczenie życia w systemie komunistycznym.
🎧 Zapraszamy do wysłuchania rozmowy o sztuce, która nie godziła się na milczenie.

Czym w PRL władze sprowokowały strajki górników, którzy przecież byli (przynajmniej w propagandowym przekazie) szczególnie cenioną grupą zawodową?
O strajkach górników w latach 1980-1981 opowiada w tym odcinku Podcastu ŚCWiS dr Dariusz Węgrzyn, historyk ze Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka". Mówi m.in.:
– Widzimy pod koniec lat 70. pęd, żeby wydobywać węgla coraz więcej. Władze komunistyczne dotują kopalnie. Tymczasem górnicy widzą, jak są oszukiwani na wielu polach. Widzą, że ich praca nie jest właściwie wynagradzana, choć są na to pieniądze.
– Górnicy szybko orientują się, że związki zawodowe wcale nie chronią ich interesów, ale są głównie wyrazicielami interesów władzy.
– Ludzie z najwyższych kręgów zarządzania kopalni zatrudniali górników przy różnego rodzaju pracach w swoich domach. Oczywiście nie płacili za to, tylko górnik, który to wykonywał, miał rozpisywaną na kopalni dniówkę dołową, czyli że pracował w tym czasie pod ziemią.
– Kopalnia "Wujek" jest wtedy oparta w dużym stopniu na osobach, które przyjechały tu do pracy z różnych regionów Polski. Gdy przychodzi okres próby, czyli grudzień 1981, nie widzimy podziału – że miejscowi chcą albo nie chcą strajkować, a przyjezdni mają inne zdanie. Nie, załoga jest jednolita w tych protestach. I to okazuje się bardzo groźne dla władzy w grudniu 1981.

🎧 Gościem odcinka podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest prof. Ryszard Kaczmarek – historyk, autor książki "Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991".
W rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o potężnej migracji z Polski do Niemiec Zachodnich i NRD w latach 1950–1991, gdy z kraju wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim byli ci ludzie? Jakie były ich motywacje – ekonomiczne, kulturowe, polityczne? I jak radzili sobie z własną tożsamością, gdy przenieśli życie za zachodnią granicę?
📘 Prof. Kaczmarek omawia złożone przyczyny tych migracji, również w kontekście relacji państwo–obywatele, realiów PRL i sytuacji społeczno-kulturowej na ziemiach zachodnich Polski. To rozmowa o przemianach, które kształtowały nie tylko indywidualne biografie, ale życie całych społeczności.

Po 13 grudnia 1981 r. wybuchło w Polsce kilkaset strajków przeciwko stanowi wojennemu (mimo, że przywódcy związkowi, którzy powinni nimi pokierować, zostali wcześniej przez władzę internowani). Czy to dużo, czy mało? Na to i inne pytania odpowiada w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka" dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału IPN. Wylicza strajki, które górnicy prowadzili pod ziemią, a także te, które zostały brutalnie zaatakowane władzę. Pacyfikacje odbyły się bowiem nie tylko w kopalni "Wujek", ale też w innych kopalniach i hutach. Historyk mówi o wielomiesięcznych przygotowaniach "Solidarności" do strajków na wypadek użycia przez władzę siły i o nieprzygotowaniu wojska i milicji do pacyfikacji zakładów pracy, a także o represjach wobec strajkujących.
Poznajcie klimat i realia tamtego czasu. Warto posłuchać!

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” dyrektor Robert Ciupa opowiada o planach rozbudowy ŚCWiS oraz o przyszłości terenów kopalni "Wujek". Jak będzie wyglądać nowa siedziba? Co zmieni się w najbliższych latach na historycznym obszarze związanym z pacyfikacją z 16 grudnia 1981 roku? Jakie funkcje — edukacyjne, muzealne i społeczne — ma pełnić to miejsce?
W rozmowie poruszamy m.in.:
🔸 koncepcję nowego budynku ŚCWiS,
🔸 plany zagospodarowania przestrzeni pokopalnianej,
🔸 znaczenie dziedzictwa "Wujka" dla współczesnych odbiorców,
🔸 to, jak nowa infrastruktura zmieni możliwości pracy edukacyjnej i wystawienniczej,
Jeśli interesuje Cię historia najnowsza, dziedzictwo industrialne, urbanistyka, pamięć miejsca i przyszłość „Wujka” — ten odcinek jest dla Ciebie.