🎧 Gościem odcinka podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest prof. Ryszard Kaczmarek – historyk, autor książki "Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991".
W rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o potężnej migracji z Polski do Niemiec Zachodnich i NRD w latach 1950–1991, gdy z kraju wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim byli ci ludzie? Jakie były ich motywacje – ekonomiczne, kulturowe, polityczne? I jak radzili sobie z własną tożsamością, gdy przenieśli życie za zachodnią granicę?
📘 Prof. Kaczmarek omawia złożone przyczyny tych migracji, również w kontekście relacji państwo–obywatele, realiów PRL i sytuacji społeczno-kulturowej na ziemiach zachodnich Polski. To rozmowa o przemianach, które kształtowały nie tylko indywidualne biografie, ale życie całych społeczności.

Po 13 grudnia 1981 r. wybuchło w Polsce kilkaset strajków przeciwko stanowi wojennemu (mimo, że przywódcy związkowi, którzy powinni nimi pokierować, zostali wcześniej przez władzę internowani). Czy to dużo, czy mało? Na to i inne pytania odpowiada w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka" dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału IPN. Wylicza strajki, które górnicy prowadzili pod ziemią, a także te, które zostały brutalnie zaatakowane władzę. Pacyfikacje odbyły się bowiem nie tylko w kopalni "Wujek", ale też w innych kopalniach i hutach. Historyk mówi o wielomiesięcznych przygotowaniach "Solidarności" do strajków na wypadek użycia przez władzę siły i o nieprzygotowaniu wojska i milicji do pacyfikacji zakładów pracy, a także o represjach wobec strajkujących.
Poznajcie klimat i realia tamtego czasu. Warto posłuchać!

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” dyrektor Robert Ciupa opowiada o planach rozbudowy ŚCWiS oraz o przyszłości terenów kopalni "Wujek". Jak będzie wyglądać nowa siedziba? Co zmieni się w najbliższych latach na historycznym obszarze związanym z pacyfikacją z 16 grudnia 1981 roku? Jakie funkcje — edukacyjne, muzealne i społeczne — ma pełnić to miejsce?
W rozmowie poruszamy m.in.:
🔸 koncepcję nowego budynku ŚCWiS,
🔸 plany zagospodarowania przestrzeni pokopalnianej,
🔸 znaczenie dziedzictwa "Wujka" dla współczesnych odbiorców,
🔸 to, jak nowa infrastruktura zmieni możliwości pracy edukacyjnej i wystawienniczej,
Jeśli interesuje Cię historia najnowsza, dziedzictwo industrialne, urbanistyka, pamięć miejsca i przyszłość „Wujka” — ten odcinek jest dla Ciebie.

Latem 1980 r. załoga KWK "Wujek" dołącza do strajków późno, bo 1 września. Półtora roku później ta kopalnia staje się jednym z najbardziej symbolicznych miejsc w Polsce pogrążonej w stanie wojennym. Czy "Solidarność" w kopalni "Wujek" była więc inna niż w pozostałych polskich zakładach pracy?
O blaskach i cieniach działalności NSZZ "Solidarność" w kopalni "Wujek", o ludziach, którzy ją tworzyli, o zmaganiach z nieprzychylną dyrekcją i o wewnętrznych animozjach opowiada Robert Ciupa, dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.

Jak wyglądały wybory w PRL? Kogo można było wybierać? I dlaczego kartka wyborcza miała więcej wspólnego z lojalnością niż z demokracją?
W najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS – publikowanym nieprzypadkowo tuż przed I turą wyborów prezydenckich w Polsce – cofamy się do czasów, gdy wybory były bardziej rytuałem niż rzeczywistym głosowaniem.
O tym, jak naprawdę wyglądał "wybór" w PRL, opowiada dr hab. Adam Dziuba z IPN Katowice, a rozmowę prowadzą Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski z Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności. Słuchajcie, zanim wrzucicie swoją kartkę do urny!

Tym razem przyglądamy się historii obchodów 1 Maja – Święta Pracy – w Polsce międzywojennej i w czasach PRL. Naszym gościem jest dr Bogusław Tracz z katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, który w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o społecznych i politycznych kontekstach tego święta.
Jak wyglądały pochody i manifestacje organizowane przez związki zawodowe, PPS czy komunistów przed wojną? W jaki sposób władze PRL przekształciły 1 Maja w jedno z najważniejszych wydarzeń propagandowych w kalendarzu państwowym? I czy Święto Pracy miało dla ludzi realne znaczenie, czy było tylko obowiązkiem?

Wrzesień 1939 r. Dwa dni po napaści Niemiec na Polskę funkcjonariusze Policji Województwa Śląskiego otrzymują rozkaz przeniesienia się ze Śląska na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej. Wkrótce dostają się do sowieckiej niewoli, zostają osadzeni w obozie w Ostaszkowie, a parę miesięcy potem giną rozstrzelani w Twerze. Ich zbiorowa mogiła znajduje się w Miednoje, gdzie pochowano w sumie ponad 6300 jeńców ostaszkowskiego obozu. Ofiarami zbrodni katyńskiej stało się ponad 1200 śląskich policjantów.
Dlaczego nocą 2/3 września 1939 r. wyjechali ze Śląska? W jakich warunkach byli przetrzymywani w zabudowaniach zlikwidowanego klasztoru prawosławnego w Ostaszkowie? Co wiemy o ostatnich chwilach ich życia i miejscu, w którym ginęli – piwnicy ośrodka NKWD w Twerze? Na te i wiele innych pytań odpowiada Grzegorz Grześkowiak, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "Rodzina Policyjna 1939 r." z siedzibą w Katowicach.

"Temat migracji z i na Górny Śląsk jest fascynującym tematem, wyjątkowym w skali europejskiej."
"Nie ma takiego drugiego regionu w Polsce, może poza Warszawą, gdzie przez 45 lat, a i po dziś, byłyby tak wielkie migracje ludności."
Tak mówili goście spotkania w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności (13 marca 2025 r.), które było poświęcone dwóm nowym publikacjom ŚCWiS "Wokół górniczej tożsamości" i "Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku". W tym odcinku Podcastu ŚCWiS prezentujemy nagranie tego wieczoru, w którym uczestniczyli: dr Dariusz Węgrzyn (ŚCWiS), dr Sebastian Rosenbaum (IPN Katowice), dr Bogusław Tracz (IPN Katowice).

Zapraszamy na niezwykle ciekawy spacer po Katowicach. Nasz przewodnik Michał Dzióbek, historyk ze ŚCWiS, prowadzi nas w miejsca, które są związane z historią kopalni "Wujek". Odkrywamy wieżę ciśnień, dawny stadion "Rozwoju", kolonie domków jednorodzinnych dla przedwojennej kadry kopalni, familoki i wiele innych obiektów, których związków z "Wujkiem" nawet się nie domyślaliśmy. Zobaczcie też wersję podcastu ilustrowaną zdjęciami miejsc, które odwiedzamy. Znajdziecie ją na kanale ŚCWiS na YouTube. Zapraszamy na tę odkrywczą wycieczkę.