Rok 2026 jest w województwie śląskim Rokiem Dziewięciu Górników z "Wujka". Uchwałę w tej sprawie przyjął Sejmik Województwa Śląskiego na sesji 15 grudnia 2025 roku, czyli w przeddzień 44. rocznicy pacyfikacji strajku w kopalni.
Wykonanie uchwały zostało powierzone Zarządowi Województwa Śląskiego. W uzasadnieniu przedstawionym na sesji napisano:
W 2026 roku mija 45 lat od wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. Na Górnym Śląsku wydarzenia te miały szczególny wymiar. Na wieść o internowaniu przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ w Kopalni Węgla Kamiennego "Wujek" w Katowicach Jana Ludwiczaka załoga w dniu 14 grudnia 1981 roku ogłosiła strajk okupacyjny. Domagano się uwolnienia Ludwiczaka i innych internowanych oraz odwołania stanu wojennego. Strajkujący postanowili się przeciwstawić złu. Stanęli w obronie kolegi, ale też wartości najwyższych jakimi są wolność i Solidarność.
W dniu 16 grudnia 1981 roku doszło do pacyfikacji przez siły porządkowe oraz wojsko strajkujących górników z kopalni "Wujek" w Katowicach. Władze komunistyczne postanowiły złamać opór strajkujących robotników siłą. Padły strzały. W ich wyniku zginęli: Józef Czekalski, Józef Krzysztof Giza, Joachim Józef Gnida, Ryszard Józef Gzik, Bogusław Kopczak, Andrzej Pełka, Jan Stawisiński, Zbigniew Wilk oraz Zenon Zając. Kolejnych 23 protestujących zostało rannych. Po stłumieniu strajku posypały się represje na jego uczestników oraz przywódców. Tuż po zakończeniu pacyfikacji w miejscu tragedii stanął prosty drewniany krzyż, jako znak ofiary robotników. Dziś przypomina ją pomnik będący bez wątpienia jednym z symboli Katowic oraz całego Górnego Śląska. Trwa też pamięć o tym tragicznym wydarzeniu tak ważnym na drodze do wolności Polski. Śmierć górników kopalni "Wujek" stała się ogólnopolskim symbolem oporu wobec dyktatury i łamania praw człowieka ówczesnych i następnych pokoleń.
W związku z powyższym zasadne jest ogłoszenie roku 2026 Rokiem Dziewięciu Górników z "Wujka". Tym samym złożenie najwyższego hołdu górnikom, którzy stracili życie i zdrowie w czasie pacyfikacji kopalni "Wujek" w Katowicach w dniu 16 grudnia 1981 roku. Należy pamiętać nie tylko o tych tragicznych wydarzeniach, ale też przestrzegać, by nigdy już się nie powtórzyły.
Tak wygląda oficjalne logo Roku Dziewięciu Górników z "Wujka", które powstało z inicjatywy ŚCWIS. ▼
W związku z tym 2026 rok w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka" będzie czasem licznych wydarzeń edukacyjnych, kulturalnych i społecznych, których celem jest upamiętnienie ofiar pacyfikacji kopalni "Wujek" oraz popularyzowanie historii "Solidarności" i oporu wobec systemu komunistycznego na które wszystkich serdecznie zapraszamy.
Kalendarz najważniejszych wydarzeń i inicjatyw w Roku Dziewięciu Górników z "Wujka":
Styczeń
26 stycznia – 44. rocznica śmierci Jana Stawisińskiego
Uroczystość upamiętniająca jednego z górników poległych w wyniku ran odniesionych podczas pacyfikacji kopalni "Wujek".
Luty
23 lutego – Premiera spektaklu "Przesłuchanie"
Sceniczna adaptacja kultowego filmu Ryszarda Bugajskiego przygotowana przez artystów Teatru Śląskiego w przestrzeni wystawy ŚCWiS.
26 lutego – Spotkanie promocyjne tomiku Leszka Sobockiego
Wieczór poświęcony twórczości poetyckiej Leszka Sobockiego z okresu stanu wojennego.
28 lutego – Mecz GKS Katowice – Górnik Zabrze
Wydarzenie sportowe połączone z promocją pamięci o Dziewięciu Górnikach z "Wujka".
Marzec
11 marca – Rozpoczęcie akcji sadzenia drzew w szkołach województwa śląskiego
Inicjatywa edukacyjna upamiętniająca ofiary pacyfikacji kopalni "Wujek".
12 marca – Etap wojewódzki Olimpiady Solidarności
Rywalizacja uczniów szkół ponadpodstawowych sprawdzająca wiedzę o historii "Solidarności" i przemianach demokratycznych w Polsce.
18 marca – Warsztaty dla nauczycieli wraz z IPN Katowice
Szkolenie dla nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie poświęcone nauczaniu o stanie wojennym.
20 marca – Prezentacja wystawy "Kopalnia strajkuje…" w Wiedniu
Pokaz wystawy ŚCWiS w polskiej szkole przy Ambasadzie RP w Wiedniu.
Kwiecień
18 kwietnia – Finał X Festiwalu Piosenki "O Wolności" w Radiu Katowice
Jubileuszowa edycja festiwalu poświęconego pieśniom wolnościowym i patriotycznym.
Maj
16 maja – Noc Muzeów w ŚCWiS
Specjalny program zwiedzania, wydarzeń artystycznych i spotkań towarzyszących.
25 maja – Zjazd Europejskiej Platformy Pamięci i Sumienia
Międzynarodowe spotkanie instytucji zajmujących się badaniem i upamiętnianiem doświadczenia totalitaryzmów.
Czerwiec
3 czerwca – Konkurs Recytatorski im. Jacka Kaczmarskiego
Konkurs dla młodzieży prezentującej twórczość poety i barda "Solidarności".
4–7 czerwca – Festiwal Granatowe Góry
Udział ŚCWiS w wydarzeniu kulturalnym promującym literaturę i historię najnowszą.
15 czerwca – Turniej Piłkarski im. Dziewięciu z "Wujka"
Turniej młodzieżowy upamiętniający górników poległych w grudniu 1981 roku.
Lipiec
Performance artystyczny OderHive
Artystyczna interpretacja historii kopalni "Wujek" i wydarzeń stanu wojennego.
Turniej slowpitch „9 Góników z Wujka”
Sportowe wydarzenie integracyjne nawiązujące do idei pamięci i wspólnoty.
Sierpień
Tomik pokonkursowy "Dziewięciu Górnikom z Wujka"
Publikacja zbioru wierszy nagrodzonych w ogólnopolskim konkursie poetyckim.
Gala Nagród "Czarny Diament Wolności"
Uroczystość wręczenia nagród osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla pielęgnowania pamięci o "Wujku".
Wrzesień
7 września – Europejskie Dni Dziedzictwa
Wydarzenia popularyzujące historię i dziedzictwo przemysłowe regionu.
Infografika edukacyjna dla szkół
Publikacja materiałów edukacyjnych dotyczących historii stanu wojennego.
Fabularyzowana gra miejska "Wujek 81"
Gra edukacyjna przybliżająca młodzieży wydarzenia grudnia 1981 roku.
"Sztuka pamięci" – książka o Krzysztofie Grzondzielu
Premiera publikacji poświęconej twórczości artysty związanej z pamięcią o "Wujku".
21 września – Konferencja dla nauczycieli
Spotkanie poświęcone edukacji historycznej i metodom pracy z młodzieżą.
Październik
Akcja wysyłania pocztówek do rodzin górników
Gest pamięci i wdzięczności skierowany do rodzin poległych górników oraz uczestników strajku.
Listopad
11 listopada – Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"
Bieg uliczny łączący pamięć o ofiarach stanu wojennego z obchodami Święta Niepodległości.
Memoriał szachowy im. Dziewięciu z "Wujka"
Memoriał szachowy poświęcony pamięci poległych górników.
Nowe wydanie książki Jacka Cieszewskiego
Premiera poprawionego wydania książki poświęconej pacyfikacji kopalni "Wujek".
Grudzień
10 grudnia – Wystawa sztuki w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu
Ekspozycja prac artystycznych inspirowanych historią "Wujka".
13 grudnia – Koncert "III Symfonia Pamięci"
Koncert muzyki symfonicznej poświęcony ofiarom pacyfikacji kopalni "Wujek".
13 grudnia – Monety kolekcjonerskie NBP
Emisja monet upamiętniających rocznicę wprowadzenia stanu wojennego.
16 grudnia – Bieg Dziewięciu Górników dla uczniów szkół
Sportowe wydarzenie edukacyjne dla młodych uczestników.
16 grudnia – Akcja "Zatrzymać miasto"
Symboliczna akcja upamiętniająca moment pacyfikacji kopalni "Wujek".
16 grudnia – Akcja "Ciche przerwy" w szkołach
Edukacyjna inicjatywa przypominająca młodzieży o pacyfikacji kopalni "Wujek".
16 grudnia – 45. rocznica pacyfikacji kopalni "Wujek"
Centralne uroczystości rocznicowe przy Pomniku-Krzyżu oraz w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności.
Tutaj znajdziecie Biogramy Dziewięciu z "Wujka".
Zobaczcie, jak opowiada o tych wydarzeniach nasza stała wystawa historyczna w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka". ▼
